YERDAN SAMARALI FOYDALANISHNI TASHKIL ETISHDA YER TUZISHNI MAJMUAVIY BAHOLASHNING GIBRID STAT–AHP–GIS MODELINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
yer tuzish, sug‘oriladigan yer, majmuaviy baholash, STAT, AHPAbstract
Maqolada sug‘oriladigan yerlardan samarali foydalanishni tashkil etishda yer tuzish obyektlarini tabiiy-tuproq, ekologik-meliorativ, suv-vegetatsion, iqtisodiy va fazoviy ko‘rsatkichlar asosida majmuaviy baholashning gibrid STAT–AHP–GIS modeli taklif etilgan. Modelda indikatorlar 0–1 diapazonda normalizatsiya qilinib, statistik vaznlar standartlashtirilgan regressiya koeffitsiyentlari, ekspert vaznlari esa AHP juftlik taqqoslash matritsasi orqali aniqlanadi. Yakuniy vazn wᵢ = λ·wᵢ(stat) + (1−λ)·wᵢ(AHP) ko‘rinishida shakllantirilib, λ parametrini validatsiya asosida optimallashtirish taklif etiladi. Majmuaviy yer samaradorligi indeksi (MLI), yer tuzish ustuvorlik indeksi (LPI) va dominant cheklovchi omil Dᵢⱼ orqali baholash natijasini GIS muhitida differensial yer tuzish qaroriga aylantirish mexanizmi ishlab chiqilgan. Demonstratsion hisoblash modelning MLI–LPI–Dᵢⱼ zanjiri orqali integral holat, boshqaruv ustuvorligi va cheklovchi omilni izchil ajratish imkonini ko‘rsatadi; sonli misollar real hududiy empirik natija sifatida talqin qilinmaydi.
Downloads
References
1. FAO. A Framework for Land Evaluation. FAO Soils Bulletin 32. Rome, 1976.
2. FAO. Guidelines for Land-Use Planning. Rome.
3. Saaty T.L. The Analytic Hierarchy Process. New York: McGraw-Hill, 1980.
4. Malczewski J. GIS and Multicriteria Decision Analysis. New York: John Wiley & Sons, 1999.
5. Tucker C.J. Red and photographic infrared linear combinations for monitoring vegetation // Remote Sensing of Environment. 1979. Vol. 8. P. 127–150.
6. Xu H. Modification of normalised difference water index to enhance open water features in remotely sensed imagery // International Journal of Remote Sensing. 2006. Vol. 27.
7. ESA. Sentinel-2 User Handbook. European Space Agency.
8. QGIS Development Team. QGIS Geographic Information System.
9. O‘zbekiston Respublikasi yer resurslaridan oqilona foydalanish va yer munosabatlarini tartibga solishga oid amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar.
10. Yer resurslarini ekologik-iqtisodiy baholash va ko‘p mezonli fazoviy tahlilga oid zamonaviy ilmiy tadqiqotlar
